استانداردهاي آزمايشگاه‌هاي تشخيص پزشكي در حوزه مستندسازي مدارك، فضا، تجهيزات و ايمني براي اولين بار در كشور تدوين شد.
دكتر افشين صفايي، مديركل آزمايشگاه‌هاي مرجع سلامت وزارت بهداشت و درمان به همشهري گفت: بيش از ۴ هزار و ۵۰۰ آزمايشگاه تشخيص پزشكي خصوصي و دولتي وجود دارد كه متأسفانه تاكنون استاندارد مدوني براي نحوه فعاليت آنها وجود نداشته است و بر اين اساس، استانداردهاي عملياتي خاص با الهام از مراجع بين‌المللي، براي آزمايشگاه‌هاي تشخيص پزشكي، بومي و تدوين شده است.
دكتر افشين صفايي با تأكيد بر اينكه آزمايشگاه‌هاي تازه تأسيس موظف به رعايت اين استانداردها هستند، گفت: چنانچه اين استانداردها در آزمايشگاهي لحاظ نشده باشد، پروانه تأسيس براي آن صادر نمي‌شود و همچنين، پروانه تأسيس آزمايشگاه‌هاي تشخيص پزشكي موجود براي رسيدن به استانداردهاي تدوين شده، به‌مدت 2 سال تمديد مي‌شود.
به گفته او، آزمایشگاه، تغییرات سلامت را با زبان ریاضی نشان می دهد و هرچه این دقت را بالاتر ببریم بیماری در مرحله ای که قابل پیشگیری و درمان است، بهتر مشخص می گردد و از این رو توجه به کیفیت آزمایشگاه‌ها بسیار مهم است، زیرا یک اشتباه آزمایشگاهی می تواند ما را از تشخیص بیماری گمراه کند.
دکتر صفایی با بيان اينكه هدف اصلی ما در سال جاری تقویت شبکه آزمایشگاهی کشور است، افزود: پتانسیل‌های بالایی در اقصی نقاط کشور در سطوح مختلف نظام شبکه وجود دارد که اگر به هم متصل شوند و به شکل شبکه درآیند می توانیم از آن استفاده بهتری ببریم.
دكتر افشين صفايي با بيان اينكه مي‌توان از اطلاعات مهم آزمايشگاه‌هاي كشور درباره برنامه‌ريزي نظام سلامت، پيشگيري و كنترل بيماري‌ها و سياستگذاري در زمينه تجهيز آزمايشگاه‌ها بهره برد، گفت: الگوي اصلي شبكه آزمايشگاهي بر مبناي نظام شبكه بهداشتي - درماني كشور است و اين شبكه آزمايشگاهي با اطلاعات ۴۵۰۰ آزمايشگاه به‌زودي به شبكه بهداشتي - درماني كل كشور متصل مي‌شود.
مديركل آزمايشگاه‌هاي تشخيص طبي وزارت بهداشت در مورد برنامه‌هاي جديد اين اداره كل براي ساماندهي وضع آزمايشگاه‌هاي تشخيص طبي در كشور توضيح داد: طي 5 ماه گذشته اقدامات زيادي براي بازنگري و نظارت بهتر بر مجموعه آزمايشگاه‌هاي تشخيص طبي كشور انجام شده است كه اولين آن ادغام دو اداره آزمايشگاه‌هاي رفرانس كشور در اداره كل آزمايشگاه‌هاي تشخيص طبي به‌منظور جلوگيري از موازي كاري در اين عرصه بود و اقدام مهم ديگر تلاش براي استاندارد‌سازي‌ و اعتباربخشي آزمايشگاه‌هاي تشخيص طبي و شناسايي و جمع‌آوري آمار دقيق اين آزمايشگاه‌ها با استفاده از فناوري IT در كشور بود.
به گفته وي، به همين منظور، سايت مرجع آزمايشگاه‌هاي تشخيص طبي ايران ايجاد شد كه تلاش اين سايت، اين است كه بتواند با همه آزمايشگاه‌هاي كشور ارتباط آنلاين داشته باشد.
مديركل آزمايشگاه‌هاي تشخيص طبي وزارت بهداشت گفت: تاكنون اطلاعات و آمارگيري دقيقي از تعداد آزمايشگاه‌هاي تشخيص طبي كشور در وزارت بهداشت وجود نداشته است و به همين علت نظارت دقيقي نيز در اين حوزه نبوده است، اكنون اطلاعات 2907 ‌آزمايشگاه در كشور در سايت وجود دارد و در تلاشيم اطلاعات همه آزمايشگاه‌هاي كشور را كه حدود 4500 واحد برآورد مي‌شود، در اين سايت ثبت كنيم.
وي افزود: برآورد ما اين است كه حداكثر 2600 آزمايشگاه تشخيص طبي خصوصي در كشور فعالند، تعداد آزمايشگاه‌هاي تشخيص طبي مراكز بهداشت و درمان وزارت بهداشت نيز حدود 1357 واحد است و تعدادي آزمايشگاه نيز در بيمارستان‌هاي مراكز غيردولتي ارگان‌هاي ديگر وجود دارند.
وي گفت:‌آزمايشگاه‌هاي دولتي به 4 سطح، آزمايشگاه‌هاي مراكز بهداشت روستايي، مراكز بهداشتي - درماني شهري، آزمايشگاه‌هاي شهرستان و آزمايشگاه‌هاي دانشگاه‌هاي علوم پزشكي در مراكز استان تقسيم‌بندي مي‌شود.
صفايي افزود: يكي از اولويت‌هاي مهم وزارت بهداشت براي ساماندهي وضع آزمايشگاه‌هاي تشخيص طبي كشور، نظارت بر نحوه خريد و ورود تجهيزات آزمايشگاهي است كه متأسفانه سال‌هاست اين كار بدون حساب و كتاب و نظارت مناسبي در كشور انجام مي‌شود.

بکارگيري مديريت كيفي جامع يا (TQM( Total Quality Management در آزمايشگاه سبب ميشود، جريان امور بطور منظم و مداوم مورد بررسي و بازبيني قرار گرفته و در پي آن خطاهاي موجود شناسايي شده و از بروز خطاهائي كه احتمالاً در آينده بوجود ميآيد جلوگيري گردد. هدف نهائي اجراي مديريت كيفي، ايجاد و ابقاء روشهاي قابل انتقال (Transferability) ميباشد، بدين معني كه نتايج بدست آمده در ساير آزمايشگاهها با وسايل و روشهاي ديگر قابل تكرار باشد.
براي اجرا و حصول روشهاي تكرارپذير، و اثبات اينكه نتايج ارائه شده قابل قبول ميباشند، بايد برنامه تضمين كيفيت در آزمايشگاه بشكل مناسب و كامل اجرا شود. تضمين كيفيت بمعناي تمامي تلاشهاي يك مجموعه (در اينجا كل امكانات شامل نيروي انساني، فضا، ابراز، مواد، معرفها، مالي و … در آزمايشگاه ميباشد)، براي بهبود كارائي يا ظرفيت ارائه خدمات (Efficiency) و قدرت موثره يا اثربخشي (Effectiveness) در واحد مربوطه ميباشد.
مدير آزمايشگاه ميبايد براي رسيدن به اهداف تعيين شده، برنامه ريزي، سازماندهي، هدايت و بازبيني (كنترل) را بصورت دقيق اجرا نمايد. بررسي خطاها بصورت سيستماتيك و غير فردي ميبايد انجام شود و كارمندان ترغيب گردند كه خطاها را رديابي و ثبت نمايند. بايد ارزش ها و محدوده هاي تشخيصي و طبيعي، صحت و دقت و خطي بودن، حساسيت، ويژگي روشهاي مورد استفاده موجود در آزمايشگاه بصورت تعريف شده و كتبي تهيه و در دسترس باشد. مدير فني آزمايشگاه بايد با پزشكان بطور منظم در ارتباط با محدوده هاي تشخيصي، ارزش آزمايشها براي تشخيص و درمان، انجام آزمايشهاي جديد و بطور كلي تعيين و معرفي شاخص هاي فني كه اطمينان پزشكان را به آزمايشها جلب نمايد، بحث و تبادل نظر نمايد. اطمينان از كيفيت روشهاي آزمايشي آزمايشگاههاي همكار، با در اختيار داشتن شاخص هاي فني روشهاي آزمايشگاههاي مزبور از ديگر وظايف مسئول ميباشد.

۲- کارکنان : شامل چارت سازمانی - تعداد پرسنل - ارزیابی افراد - شرح وظایف - آموزش - سابقه - تعهدات مسئول فنی در قبال پرسنل - ....

۳- تجهیزات : شامل تعداد وسایل - نحوه خرید - محل نصب - صحت عملکرد - کاربری - شناسنامه دستگاه - دفترچه راهنما - ....

۴- مستندسازی : شامل دستورالعملهای بخشهای مختلف - سوابق انجام آزمایش - کنترل کیفی - دستورالعمل انجام آزمایشات - دستورالعمل نحوه گزارش جوابها - ....

۵- ایمنی و بهداشت : شامل تعیین مسئول ایمنی بهداشت - مستندسازی آموزش - ایمنی کارکنان - واکسیناسیون - ایمنی محیط کار - ....